Chuyển đổi số đang diễn ra ngày càng sâu rộng trong hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và đời sống xã hội. Cùng với những lợi ích về hiệu quả quản lý, khai thác dữ liệu và cung cấp dịch vụ số, quá trình này cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an toàn hệ thống, bảo vệ dữ liệu, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Vì vậy, Luật Chuyển đổi số năm 2025 đã quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm, đồng thời xác lập trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuyển đổi số.
Chuyển đổi số đang diễn ra ngày càng sâu rộng trong hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và đời sống xã hội. Cùng với những lợi ích về hiệu quả quản lý, khai thác dữ liệu và cung cấp dịch vụ số, quá trình này cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an toàn hệ thống, bảo vệ dữ liệu, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Vì vậy, Luật Chuyển đổi số năm 2025 đã quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm, đồng thời xác lập trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuyển đổi số.
Theo quy định tại Điều 5 Luật Chuyển đổi số năm 2025, 05 nhóm hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động chuyển đổi số gồm: Cản trở, phá hoại hoạt động chuyển đổi số; làm gián đoạn, đình trệ, gây mất an toàn cho hệ thống số của cơ quan, tổ chức, cá nhân; Truy cập, can thiệp trái phép, làm sai lệch, vô hiệu hóa, gây tổn hại đến hệ thống số, dữ liệu số, nền tảng số và dịch vụ số; Thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán, khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật; Lợi dụng chuyển đổi số để lừa đảo, thao túng, trục lợi, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân và lợi dụng chức trách, quyền hạn để gây cản trở, phân biệt đối xử, tạo độc quyền, cát cứ, hạn chế cạnh tranh trong phát triển, vận hành, khai thác hệ thống số. Có thể thấy, các nhóm hành vi bị nghiêm cấm trên cả hai phương diện: bảo vệ hạ tầng, hệ thống số và bảo vệ quyền, lợi ích của các chủ thể tham gia môi trường số. Quy định không chỉ hướng đến phòng ngừa các hành vi xâm nhập, phá hoại kỹ thuật mà còn ngăn chặn việc lợi dụng chuyển đổi số để trục lợi, thao túng hoặc tạo ra những rào cản không hợp lý trong quá trình phát triển và khai thác các hệ thống số.
Bên cạnh các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 5 Luật Chuyển đổi số năm 2025 cũng đặt ra yêu cầu các cơ quan, tổ chức tham gia chuyển đổi số phải bảo đảm an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu. Theo quy định tại khoản 1 Điều 16, tổ chức trong chuyển đổi số có trách nhiệm tuân thủ pháp luật về chuyển đổi số, an ninh mạng, giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân, trí tuệ nhân tạo và pháp luật khác có liên quan khi tham gia, cung cấp hoặc sử dụng hệ thống số, hệ thống thông tin, nền tảng số, dữ liệu số và dịch vụ số; Cung cấp, cập nhật và chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin, dữ liệu phục vụ giao dịch điện tử, dịch vụ số; Bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và triển khai các biện pháp phòng ngừa rủi ro trong quá trình ứng dụng công nghệ số và vận hành hệ thống số, hệ thống thông tin, nền tảng số của tổ chức; Phối hợp với cơ quan nhà nước trong việc xác thực, chia sẻ dữ liệu số và thực hiện các nghĩa vụ khác phục vụ chuyển đổi số theo quy định của pháp luật và thực hiện các nghĩa vụ khác có liên quan theo quy định của pháp luật. Quy định này cho thấy trách nhiệm trong chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ thông tin mà còn gắn chặt với nghĩa vụ bảo đảm tính chính xác của dữ liệu, an toàn của hệ thống và trách nhiệm pháp lý đối với thông tin được cung cấp, khai thác, sử dụng. Đây là yêu cầu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh ngày càng nhiều hoạt động hành chính, kinh doanh và giao dịch dân sự được thực hiện trên môi trường số.
Bên cạnh đó, dữ liệu số là một trong những nền tảng quan trọng của chuyển đổi số. Luật Chuyển đổi số năm 2025 nghiêm cấm các hành vi thu thập, khai thác và sử dụng dữ liệu số trái pháp luật. Khoản 3 Điều 5 Luật Chuyển đổi số 2025 quy định các hành vi sau đây bị cấm: Thu thập dữ liệu số trái quy định của pháp luật; Sử dụng dữ liệu số trái quy định của pháp luật; Chia sẻ dữ liệu số trái quy định của pháp luật; Mua, bán dữ liệu số trái quy định của pháp luật; Khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật. Việc quy định riêng và cụ thể các hành vi liên quan đến dữ liệu thể hiện vai trò đặc biệt của dữ liệu trong quá trình chuyển đổi số. Dữ liệu không chỉ là nguồn đầu vào cho hoạt động quản lý, cung cấp dịch vụ và phát triển các nền tảng số mà còn gắn trực tiếp với quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Vì vậy, mọi hoạt động thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán và khai thác dữ liệu đều phải được thực hiện đúng mục đích, đúng thẩm quyền và phù hợp với quy định của pháp luật. Quy định này được đặt trong bối cảnh hoạt động chuyển đổi số bao gồm nhiều hoạt động liên quan đến dữ liệu như xây dựng, phát triển, bảo vệ, quản trị, xử lý, sử dụng, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu. Theo khoản 3 Điều 4 Luật Chuyển đổi số 2025, các hoạt động này phải thực hiện theo nguyên tắc, tiêu chuẩn và quy định của pháp luật về dữ liệu. Đồng thời, Luật cũng yêu cầu tổ chức, cá nhân khi tham gia hoặc có liên quan đến chuyển đổi số phải tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và các quy định pháp luật liên quan.
Như vậy, các quy định về hành vi bị nghiêm cấm và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong Luật Chuyển đổi số năm 2025 tạo ra khuôn khổ pháp lý nhằm bảo đảm quá trình chuyển đổi số được triển khai an toàn, minh bạch và có trách nhiệm. Việc tuân thủ đầy đủ các quy định về bảo vệ hệ thống số, dữ liệu số và quyền của các chủ thể không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là điều kiện quan trọng để xây dựng môi trường số an toàn, tin cậy và phát triển bền vững.